حسين زمانى
69
سفرنامه بخارا ( عصر محمد شاه قاجار ) ( فارسى )
جريبى دوازده هزار دينار به پادشاه مىدهد . اين احوالات از ايرانيان كه در آنجا اجارهء املاك و باغات مىكنند پرسيده و تحقيق شد . از خودشان هم كه اوزبكها باشند تحقيق نموده همين جواب گفتند . امّا حكايت منصبهاى امير و تفصيل اسامى مناصب در بخانهء امير بخارا از اين قرار است كه عرض مىشود : اول عمل دار بىفرمان ، دهباشى را مىگويند . دويم پنجاه باشى بىفرمان ولى تابين است . سيوم يوزباشى بىفرمان ولى تابين . چهارم يوزباشى تابيندار . پنجم چهره آقاسى . ششم ميرزاباشى . هفتم خزانهدارباشى بىعمل . هشتم جارچىباشى . نهم چپانقچى ، دهم رسالهچى ، يازدهم چلباچى دوازدهم قورچىباشى ، سيزدهم قراولبيگى ، چهاردهم پانصدباشى ، پانزدهم امير آخور ، شانزدهم توقسايه ، هفدهم مهتر ، هجدهم ايشيك آقاسى باشى ، نوزدهم چقهتاىبيگ ، بيستم اناق مهردار كه بعضى فرامين را مهر مىكند . بيستويكم عمل بىكه آن هم منصبى است . بيست و دويم دادخواه عصادار . بيستوسيم اناق بزرگ بىمهر ، بيستوچهارم پروانچى مهردار ، بيستوپنجم ديوانبيگى بزرگ ، بيستوششم عمل ميرزائى كه از طايفهء خود امير بايد باشد . بيستوهفتم اتاليق كه منصبى است بايد يك نفر باشد تا نميرد عوض نمىگيرند و هرگز دوتا نمىشود . بيستوهشتم قوشبيگى كه وزير باشد . امّا تفصيل حضرات سادات بخارا كه مجلسنشين سركار امير هستند و تشخيص مراتب آنها : اول اراق است ، دويم صدور ، سيّم صدر ، چهارم ، اراق بزرگ ، پنجم اراق بزرگ كه فرضى مىشود ، ششم نقيب ، هفتم كسى كه در پهلوى چپ پادشاه مىنشيند ، در وقت سلام نقيب است . هشتم چهار نفر از خواجهگان جوبار كه در سرمسند پادشاهى در دست راست مىنشينند ، بىعمل در سالى شش عيد به سلام مىآيند . دو نفر از اين چهار نفر هر روزه به سلام مىآيند . در نشستن از طرف چپ بالا دست قاضى كلان مىنشينند . از آن دو خواجه يكى شيخ الاسلام و يكى عمل خانى دارند . زيردست دو خواجهگان جوبار قاضى كلان مىنشيند . بعد از قاضى